Quy mô thị trường hiện đã lên tới khoảng 3 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 20% tổng dư nợ toàn hệ thống. Riêng quý I/2026, tín dụng tăng hơn 2%, tương đương gần 400.000 tỷ đồng được bơm ra nền kinh tế.
Trong cuộc đua này, ngân hàng số, công ty tài chính và fintech lao vào mở rộng thị phần, nơi tốc độ giải ngân trở thành lợi thế cạnh tranh, còn biên lợi nhuận cao biến tín dụng tiêu dùng thành một “mảnh đất màu mỡ”.
⚠️ Khi “tiền dễ” đi kèm rủi ro khó thấy
Phía sau sự tiện lợi là một thực tế ít được nói thẳng: tiêu chuẩn cho vay đang có xu hướng nới lỏng.
Khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, hệ thống buộc phải “đẩy vốn ra”, kéo theo việc chấp nhận rủi ro cao hơn, đặc biệt ở các khoản vay tiêu dùng không tài sản đảm bảo.
Những lời mời gọi “lãi suất 0%”, “duyệt trong 5 phút” xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Nhưng đến khi ký hợp đồng, người vay mới nhận ra:
- Lãi suất thực tế không hề thấp
- Phí dịch vụ, phí quản lý, bảo hiểm… đội chi phí lên đáng kể
- Điều khoản hợp đồng phức tạp, khó hiểu
👉 Tổng chi phí vay nhiều khi cao hơn rất xa con số quảng cáo ban đầu.
🔄 Vòng xoáy nợ: âm thầm nhưng siết chặt
Ban đầu chỉ là khoản vay nhỏ để tiêu dùng. Nhưng khi thu nhập không đủ bù đắp, người vay bắt đầu:
➡️ Vay mới để trả nợ cũ
➡️ Dư nợ tích tụ
➡️ Lãi + phí chồng lãi
Quá trình này không tạo “cú sốc” ngay lập tức, nhưng tích tụ theo thời gian và đến một điểm, người vay gần như không còn khả năng thoát ra.
Đáng chú ý, nhóm thu nhập thấp – những người cần vốn nhất – lại thường phải chịu:
- Lãi suất cao hơn
- Điều kiện khắt khe hơn khi trễ hạn
- Áp lực tài chính lớn hơn
🚨 Vùng xám fintech: ranh giới mong manh giữa hợp pháp và biến tướng
Theo Nguyễn Đức Độ, tốc độ phát triển của các mô hình cho vay số đang vượt xa khung pháp lý, tạo ra một “vùng xám” khó kiểm soát.
Trong khoảng trống đó, nhiều app vay tiền:
- Lãi suất cao bất thường
- Thu thập dữ liệu cá nhân quá mức
- Đòi nợ bằng cách gây áp lực, làm phiền người thân
Luật sư Diệp Năng Bình cho rằng một số hành vi đã vượt ranh giới dân sự, có dấu hiệu vi phạm quyền riêng tư và pháp luật.
🧭 Không phải “xấu”, nhưng đang đi lệch hướng
Tín dụng tiêu dùng bản chất là công cụ tích cực:
- Kích thích chi tiêu
- Hỗ trợ tiếp cận tài chính
- Nâng cao chất lượng sống
Nhưng khi:
- Minh bạch không được đảm bảo
- Lợi nhuận đặt cao hơn trách nhiệm
- Người vay thiếu hiểu biết tài chính
👉 “Mảnh đất màu mỡ” rất dễ biến thành bẫy nợ quy mô lớn.
Theo cảnh báo của Đinh Thế Hiển, nếu tăng trưởng nóng và thiếu kiểm soát, rủi ro từ tín dụng tiêu dùng có thể lan sang toàn hệ thống tài chính.
