Thực tế, không ít doanh nghiệp vận hành tốt, có dòng tiền ổn định, đội ngũ gắn bó. Nhưng nếu nhìn kỹ, mục tiêu ban đầu lại không phải là trở thành một tổ chức lớn, mà chỉ là làm sao vận hành hiệu quả, an toàn, ít rủi ro.
Khi không có khát vọng scale ngay từ đầu, mọi quyết định phía sau sẽ tự động co lại: tuyển người vừa đủ, đầu tư vừa phải, tổ chức - vận hành không cần quá bài bản.
Và rồi đến một ngưỡng nào đó, doanh nghiệp tự dừng lại.
--
Trong cuộc trò chuyện, ông Nam đã chia sẻ một góc nhìn rất thực tế: “Xây công ty giống như xây nhà.”
Ai cũng muốn nhà cao, nhưng không phải ai cũng dành đủ thời gian cho phần móng. Và trong kinh doanh, “móng” không nằm ở doanh thu hay tốc độ tăng trưởng, mà ở văn hoá, ở cách làm việc, ở những nguyên tắc được hình thành từ rất sớm.
Thực tế thì sao? Nhiều doanh nghiệp Việt lại đi theo hướng ngược lại.
Chạy doanh thu trước. Giải bài toán ngắn hạn trước. Khi mọi thứ bắt đầu lớn lên, mới quay lại “vá” hệ thống, “vá” văn hoá. Nhưng lúc đó, việc sửa còn khó hơn xây từ đầu.
Thế rồi một lúc nào đó, founder sẽ phải đối diện với câu hỏi mà ông Nam gợi mở: “Bạn đang xây một công ty, hay chỉ đang làm một công việc có thu nhập tốt?”
Sự khác biệt nằm ở chỗ:
Nếu là một công việc, bạn có thể kiểm soát mọi thứ, mọi quyết định đều xoay quanh bạn và vẫn chạy ổn.
Nhưng nếu là một công ty đúng nghĩa, nó cần vận hành được ngay cả khi bạn không có mặt ở đó.
Và để làm được điều này, câu chuyện không còn nằm ở sự cố gắng cá nhân, mà là ở cách bạn thiết kế cả một hệ thống.
Cũng vì thiếu góc nhìn này, nhiều SME tăng trưởng nhanh trong giai đoạn đầu dựa vào founder, dựa vào vài cá nhân chủ chốt, nhưng dần chững lại khi bước sang quy mô lớn hơn. Không phải vì thị trường không còn cơ hội, mà vì tổ chức không được chuẩn bị để đi xa hơn.
Một điểm khác cũng đáng suy ngẫm là cách chúng ta học từ các mô hình phương Tây.
Ông Nam nói thẳng: “Những câu chuyện đó chủ yếu để truyền cảm hứng, không phải để áp dụng.”
Mỗi thị trường có một bối cảnh khác nhau. Nếu chỉ nhìn vào “kết quả” rồi cố gắng sao chép cách làm, rất dễ bỏ qua phần quan trọng nhất - tư duy phía sau những quyết định đó.
Nếu không hiểu bản chất, việc áp dụng máy móc đôi khi còn làm doanh nghiệp đi chậm hơn.
--
Nhìn lại, câu chuyện không nằm ở việc doanh nhân Việt thiếu năng lực. Điều khác biệt nằm ở:
Chưa thật sự chọn con đường làm lớn ngay từ đầu.
Chưa đầu tư đủ vào việc “thiết kế” tổ chức.
Và đôi khi, chưa sẵn sàng trả giá cho việc đi đường dài.
Xây một công ty lớn chưa bao giờ là câu chuyện ngẫu nhiên, mà là kết quả của việc xác định rõ mình đang xây cái gì ngay từ đầu.
Và có lẽ, trước khi nghĩ đến chiến lược hay nguồn lực, mỗi founder nên tự hỏi lại điều rất căn bản - cũng là điều ông Nam nhắc đến:
“Mình có thực sự muốn xây một công ty lớn không?”
Vì nếu câu trả lời chưa rõ ràng, thì việc công ty không lớn được… cũng là điều rất hợp lý.
Trích từ co founder FPT - Nguyễn Thành Nam
