🚨 Khung phạt quá thấp, chưa đủ sức răn đe
Theo bà Phan Minh Thủy, mức phạt này thậm chí đang bị coi như một dạng “chi phí vận hành” trong hoạt động buôn bán trái phép, khiến nhiều đối tượng sẵn sàng chấp nhận rủi ro để đổi lấy lợi nhuận.
Trong khi đó, ngưỡng xử lý hình sự hiện nay phải từ 1.500 bao trở lên hoặc tái phạm, tạo ra “khoảng trống” lớn ở khâu bán lẻ – nơi vi phạm diễn ra phổ biến nhất.
📊 Biết sai vẫn bán: Lợi nhuận thắng rủi ro
Khảo sát của TS Nguyễn Quốc Việt tại 4 địa phương cho thấy một thực tế đáng chú ý: phần lớn người bán không hề thiếu hiểu biết pháp luật.
Tại Cần Thơ, có tới 97,9% người bán biết rõ quy định xử phạt, 95,2% nhận thức được rủi ro hàng giả. Tuy nhiên, gần như toàn bộ điểm bán vẫn kinh doanh thuốc lá lậu (chiếm khoảng 99,8%).
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở hai yếu tố: nhu cầu thị trường vẫn cao và mức xử phạt chưa đủ mạnh để triệt tiêu lợi nhuận.
⚖️ Đề xuất siết mạnh: Phạt phải cao hơn lợi nhuận
Trước thực trạng này, nhiều ý kiến đề xuất sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP theo hướng tăng mạnh mức phạt.
Theo đó, mức xử phạt cần được nâng tối thiểu gấp 10 lần hiện tại, đảm bảo số tiền phạt vượt xa lợi nhuận kỳ vọng của hành vi vi phạm. Đồng thời, cần áp dụng cơ chế phạt lũy tiến đối với trường hợp tái phạm và xem xét hạ ngưỡng xử lý hình sự.
Ông Nguyễn Đức Lê cũng cho rằng việc nâng chế tài là cần thiết để tăng tính răn đe trong thực tiễn, đặc biệt ở khâu bán lẻ.
💸 Thất thu hàng nghìn tỷ, áp lực siết luật ngày càng lớn
Theo bà Lê Thị Duyên Hải, thuốc lá lậu đang gây thất thu ngân sách khoảng 5.000–6.000 tỷ đồng mỗi năm, đồng thời làm suy giảm năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất trong nước.
Trong bối cảnh đó, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đang xây dựng chỉ thị mới thay thế Chỉ thị 30, với định hướng siết chặt chế tài và gắn trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác chống buôn lậu.
🎯 Siết từ gốc: Không chỉ phạt nặng mà còn phải xử lý hệ thống
Các chuyên gia nhận định, việc tăng mức xử phạt là cần thiết nhưng chưa đủ. Muốn kiểm soát hiệu quả thuốc lá lậu, cần đồng thời xử lý cả cung – cầu, tăng cường thực thi pháp luật và hoàn thiện hành lang pháp lý.
Trong bối cảnh hiện tại, khi lợi nhuận vẫn cao hơn rủi ro, thị trường thuốc lá lậu khó có thể tự “hạ nhiệt”. Việc nâng mạnh chế tài được xem là bước đi quan trọng để đảo chiều cán cân giữa lợi ích và chi phí vi phạm.
