AI từ xu hướng công nghệ thành trụ cột kinh tế
Nếu vài năm trước AI vẫn chủ yếu được nhìn nhận như một công nghệ thử nghiệm, thì đến năm 2025, AI đã trở thành hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế số. Công nghệ này hiện diện sâu rộng trong mọi mắt xích hoạt động doanh nghiệp, từ lập trình phần mềm, chăm sóc khách hàng, sản xuất nội dung số cho tới vận hành trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và chuỗi cung ứng bán dẫn.
Theo Crunchbase, tổng vốn đầu tư toàn cầu đổ vào lĩnh vực AI trong năm 2025 đã vượt mốc 200 tỷ USD. Đáng chú ý, các startup AI chiếm tới khoảng 50% tổng vốn đầu tư mạo hiểm, tăng mạnh so với năm 2024. Dòng tiền lớn này nhanh chóng đẩy định giá hàng loạt công ty AI lên mức hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ USD, kéo theo sự gia tăng đột biến về tài sản của các nhà sáng lập và cổ đông sớm.
Dịch chuyển tài sản sang dữ liệu và hạ tầng AI
Bản đồ tài sản toàn cầu trong kỷ nguyên AI đang chứng kiến sự dịch chuyển rõ nét khỏi các ngành sản xuất truyền thống. Giá trị kinh tế ngày càng tập trung vào những lĩnh vực nắm giữ “xương sống” của AI, bao gồm trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán, chip bán dẫn, điện toán đám mây và dữ liệu huấn luyện.
Cơn khát hạ tầng tính toán đã biến nhiều công ty nền tảng trở thành bệ phóng tài sản cho các tỷ phú mới. Các doanh nghiệp như Astera Labs, CoreWeave, Fermi, ISU Petasys hay Sanil Electric ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ nhờ phục vụ trực tiếp cho nhu cầu vận hành mô hình AI quy mô lớn.
Song song đó, dữ liệu nổi lên như tài sản chiến lược hàng đầu. Những công ty chuyên gắn nhãn, đánh giá và tinh chỉnh dữ liệu – yếu tố sống còn trong huấn luyện AI – đang sở hữu lợi thế cạnh tranh khó thay thế và biên lợi nhuận cao. Thương vụ Meta mua 49% cổ phần Scale AI với giá hơn 14 tỷ USD cho thấy dữ liệu đã trở thành tài sản có giá trị ngang hàng với vốn và công nghệ.
Hơn 50 tỷ phú mới chỉ trong một năm
Trên nền tảng dịch chuyển đó, năm 2025 ghi nhận sự xuất hiện của hơn 50 tỷ phú mới trong lĩnh vực AI, trải rộng từ dữ liệu, mô hình nền tảng, hạ tầng cho tới các ứng dụng chuyên sâu.
Một trong những trường hợp nổi bật nhất là Edwin Chen, nhà sáng lập Surge AI. Công ty gắn nhãn dữ liệu này đạt doanh thu khoảng 1,2 tỷ USD năm 2024 mà gần như không cần vốn đầu tư mạo hiểm. Với mức định giá ước tính 24 tỷ USD, cổ phần của Chen được cho là có giá trị khoảng 18 tỷ USD, đưa ông trở thành một trong những tỷ phú mới giàu nhất năm 2025.
Ở mảng mô hình AI, DeepSeek – mô hình mã nguồn mở ra mắt đầu năm 2025 – đã gây chấn động thị trường tài chính toàn cầu. Nhà sáng lập Liang Wenfeng nhanh chóng trở thành tỷ phú với khối tài sản ước tính hơn 11 tỷ USD.
Trong khi đó, Anthropic, đơn vị phát triển mô hình Claude, huy động tổng cộng 16,5 tỷ USD, nâng định giá lên khoảng 183 tỷ USD, đưa toàn bộ bảy nhà đồng sáng lập gia nhập hàng ngũ tỷ phú.
Lĩnh vực ứng dụng AI cho doanh nghiệp cũng không nằm ngoài làn sóng này. Startup Sierra, do Bret Taylor và Clay Bavor đồng sáng lập, được định giá 10 tỷ USD sau vòng gọi vốn 350 triệu USD. Với tỷ lệ sở hữu khoảng 25%, mỗi nhà sáng lập nắm trong tay khối tài sản ước tính 2,5 tỷ USD.
Đáng chú ý, năm 2025 còn ghi nhận những tỷ phú tự thân trẻ nhất lịch sử công nghệ. Ba nhà đồng sáng lập Mercor – Brendan Foody, Adarsh Hiremath và Surya Midha – trở thành tỷ phú ở tuổi 22 sau khi công ty được định giá 10 tỷ USD. Mercor chuyên cung cấp nhân sự trình độ cao để đánh giá và tinh chỉnh dữ liệu cho các phòng thí nghiệm AI hàng đầu như OpenAI, Anthropic và Meta.
AI đa phương thức và lập trình tạo tỷ phú
Trong lĩnh vực lập trình, Anysphere – công ty đứng sau công cụ Cursor – đạt định giá 29 tỷ USD, đưa bốn nhà đồng sáng lập trở thành tỷ phú. Cursor hiện được hơn một nửa số công ty Fortune 500 sử dụng, với doanh thu thường niên vượt 1 tỷ USD.
AI đa phương thức cũng góp phần mở rộng danh sách tỷ phú. Sau khi OpenAI ra mắt Sora 2, hàng tỷ USD đã được rót vào các startup phát triển hình ảnh, video và âm thanh AI. ElevenLabs huy động 300 triệu USD, đạt định giá 6,6 tỷ USD, giúp hai nhà đồng sáng lập gia nhập câu lạc bộ tỷ phú.
Một trong những câu chuyện được chú ý nhất là Lucy Guo, đồng sáng lập Scale AI. Dù rời công ty từ năm 2018, việc nắm giữ khoảng 3% cổ phần đã giúp cô trở thành nữ tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới ở tuổi 31, với tài sản ước tính khoảng 1,4 tỷ USD sau thương vụ với Meta.
AI và cuộc tái cấu trúc giàu có toàn cầu
Làn sóng hơn 50 tỷ phú mới trong năm 2025 cho thấy AI đã bước sang giai đoạn trưởng thành về mặt kinh tế. Công nghệ này không chỉ tạo ra các đột phá kỹ thuật mà còn tái cấu trúc trật tự giàu có toàn cầu, với tài sản ngày càng tập trung vào những cá nhân và doanh nghiệp kiểm soát dữ liệu, hạ tầng và nền tảng AI cốt lõi.
Trong bối cảnh AI tiếp tục lan sâu vào mọi lĩnh vực sản xuất và dịch vụ, cuộc đua kiểm soát trí tuệ nhân tạo được dự báo sẽ còn tạo ra những biến động lớn hơn trên bản đồ tài sản thế giới trong những năm tới.
