Nếu được thông qua, đây có thể là “phao cứu sinh” cho rất nhiều người đang cầm đất nhưng chưa có sổ. Tuy nhiên, đi cùng đó là nỗi lo không nhỏ về chuyện hợp thức hóa sai phạm hoặc làm giả hồ sơ để trục lợi.
📌 Mở đường cho đất giấy tay được cấp sổ đỏ
Theo đề xuất sửa Luật Đất đai, các trường hợp mua bán đất bằng giấy viết tay trong giai đoạn 2014-2024 có thể được xem xét công nhận quyền sử dụng đất để tháo gỡ vướng mắc pháp lý kéo dài nhiều năm.
Thực tế, suốt nhiều năm qua vẫn tồn tại rất nhiều giao dịch đất chỉ viết giấy tay giữa hai bên, không công chứng, không chứng thực.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc đất chưa đủ điều kiện cấp sổ, người bán né thuế, thủ tục sang tên quá phức tạp hoặc đơn giản là người mua thu nhập thấp chấp nhận rủi ro để có chỗ ở giá rẻ.
Nhiều người bỏ tiền thật nhưng lại rơi vào cảnh “đất thật nhưng giấy tờ lửng lơ”, không thể vay ngân hàng, không sang nhượng được, thậm chí kéo theo tranh chấp thừa kế kéo dài nhiều năm.
⚖️ Chuyên gia nói gì?
Luật sư Nguyễn Doãn Hồng, Giám đốc Công ty Luật Quốc tế Đà Nẵng, cho rằng đề xuất này giúp bảo vệ quyền lợi người dân và phù hợp với thực tế giao dịch ngoài thị trường.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rủi ro tranh chấp sẽ rất lớn nếu hai bên mua bán đã mất, chữ ký không thể xác thực hoặc giấy tờ không rõ nguồn gốc.
Trong khi đó, luật sư Trương Quốc Hòe, Trưởng Văn phòng luật sư Interla, cho rằng đây thực chất là bước mở rộng thêm thời gian hợp thức hóa, bởi trước đó Luật Đất đai 2024, Nghị định 101/2024 và Nghị định 151/2025 đã bắt đầu mở cửa với một số trường hợp tương tự.
💰 Tài sản “chết” có thể thành tài sản “sống”
Theo GS.TS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, đây là chính sách có lợi cho cả người dân lẫn Nhà nước.
Người dân có thể hợp thức hóa tài sản đang bị mắc kẹt pháp lý.
Nhà nước cũng có thêm nguồn thu từ tiền sử dụng đất, lệ phí trước bạ và thuế liên quan.
Nói cách khác, những mảnh đất “nằm chết” nhiều năm có thể chính thức quay lại dòng chảy kinh tế.
⚠️ Nỗi lo lớn nhất: làm giả giấy tay để trục lợi
Đây cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia cảnh báo mạnh nhất.
Khi quy định mở hơn, nguy cơ xuất hiện các trường hợp ký lùi ngày, làm giả giấy viết tay hoặc hợp thức hóa đất không rõ nguồn gốc là hoàn toàn có thể xảy ra.
Đặc biệt ở cấp xã, việc xác minh giao dịch diễn ra năm 2016 hay mới phát sinh năm 2025 không hề đơn giản nếu chỉ dựa vào giấy viết tay.
🔎 Muốn tránh trục lợi phải siết khâu xác minh
GS.TS Đặng Hùng Võ cho rằng cần đối chiếu thêm dữ liệu thuế, dữ liệu dân cư, ảnh viễn thám theo từng mốc thời gian thay vì chỉ nhìn vào tờ giấy viết tay.
Ngoài ra, hồ sơ xin cấp sổ theo diện này nên được công khai trực tuyến trong vòng 30 ngày để người dân có thể phản hồi nếu phát hiện sai phạm.
Luật sư Nguyễn Doãn Hồng cũng cho rằng cần xác minh thực tế thửa đất có sử dụng ổn định hay không, có tranh chấp hay lấn chiếm đất công hay không.
Các bằng chứng như hóa đơn điện nước, biên lai thuế đất hoặc xác nhận cư trú trước năm 2024 có thể trở thành căn cứ quan trọng.
